Davamlı müharibələr, tapılmayan həll yolu və yeni dünya düzəni: BMT-nin gələcəyi sual altındadır

Son illər dünyada qarşısıalınmaz geosiyasi gərginliklər fonunda beynəlxalq hüququn pozulması və buna məsuliyyət daşıyan təşkilatların isə işləkliyini itirməsi əsas problemlərdən biridir. Bu istiqamətdə əsas müzakirə mövzusu Birləşmiş Millətlər Təşkilatının mövcud vəziyyəti, yəni əvvəlki kimi proseslərə müdaxilə edə bilməməsi ilə bağlıdır. Bu isə BMT-nin gələcəyi və alternativləri ilə bağlı bir sıra suallar yaradır. Məsələni təhlil etmək üçün BMT-nin yaranma səbəbləri, istiqaməti və fəaliyyətinə nəzər salaq.

BMT-nin yaranma prosesi

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının qurulmasının əsas səbəbi İkinci Dünya müharibəsindən sonra dünyada sülhü və təhlükəsizliyi təmin etmək, beynəlxalq əməkdaşlığı gücləndirmək idi. 1941-ci ilin avqustunda ABŞ prezidenti Franklin Ruzvelt və Böyük Britaniyanın baş naziri Uinston Çörçill arasında Atlantik xartiyası imzalandı. Xartiyanın tərəfdarları 1942-ci ilin 1 yanvarında Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Bəyannaməsini imzaladılar və 26 ölkə İkinci Dünya müharibəsinə qarşı birləşərək BMT ideyasını dəstəklədi. 1944-cü ildə isə ABŞ, Böyük Britaniya, SSRİ və Çin nümayəndələri Dumbarton Oaks Konfransında təşkilatın əsas strukturunu müzakirə etdilər. Nəhayət, 1945-ci il 26 iyunda San-Fransisko konfransında 50 dövlətin nümayəndəsi BMT-nin nizamnaməsini imzaladı və 1945-ci ilin 24 oktyabrında təşkilat rəsmən fəaliyyətə başladı.